Là một người mẹ đang trong quá trình nuôi dạy con, tôi có một vài kinh nghiệm có thể chia sẻ về chủ đề này. Vài ngày trước, một mẹ chồng tôi hồ hởi xách về cho con trai tôi một đôi giày bông mới tinh. Nhưng đứa trẻ vừa xỏ chân vào đã nhăn nhó mặt mày, kêu lên: "A, đau quá! Chật quá bà ơi, con muốn cởi ra!" Nhưng bà lại nhất định không cho cởi mà nói: "Đi được mà, sao lại không được, bà thấy vừa in đây này! Bà cất công đi lựa mãi mới mua riêng cho cháu đấy, mau đi vào! Bạn hàng xóm cũng đi giày này có sao đâu. Không được cởi!"
Hay như một cảnh tượng muôn thuở mỗi độ đông về: Những người lớn tuổi trong nhà thường có thói quen bọc bọn trẻ con kín bưng như đòn bánh tét. Mặc cho lũ trẻ chạy nhảy mồ hôi nhễ nhại, mặt đỏ gay gắt, họ vẫn kiên quyết bắt khoác thêm áo. Bạn nghĩ họ không xót cháu sao? Thực ra họ thương cháu đứt từng khúc ruột.
Nhưng vấn đề nằm ở chỗ: Trong khoảnh khắc chiếc giày xỏ vào chân, bà chỉ cảm nhận được sự hụt hẫng của chính mình khi món quà cất công mua bị từ chối, chứ bà hoàn toàn không cảm nhận được sự đau đớn do mũi giày chèn ép lên những ngón chân của đứa trẻ. Chân đau là chân của thằng bé, không phải chân của bà. Bà không thấy đau, nên bà nghĩ nó không sao.
Tương tự với chuyện mặc áo ấm. Người già sợ lạnh vì tuổi tác đã cao, chức năng điều hòa thân nhiệt giảm sút. Nhưng lũ trẻ đang ở độ tuổi trao đổi chất mạnh mẽ, cơ thể chúng lúc nào cũng hừng hực như một ngọn lửa nhỏ. Người lớn thấy lạnh, liền mặc định rằng đứa trẻ chắc chắn cũng đang rét run giống mình. Đứa trẻ thấy nóng, họ căn bản không thể cảm nhận được.
Dưới lăng kính tâm lý học, hiện tượng này được giải thích qua sự hạn chế trong nhận thức: Tư duy lấy bản thân làm trung tâm (Egocentrism). Rất nhiều người (kể cả những người đã làm cha làm mẹ) bị giới hạn bởi góc nhìn của chính mình. Họ không thể hiểu được sự khác biệt giữa "Tôi" và "Người khác". Họ không có khả năng đặt mình vào lập trường hay không gian của đối phương để nhìn nhận vấn đề. Họ luôn mặc định một cách máy móc rằng: Những gì tôi thấy là những gì bạn thấy, những gì tôi cảm nhận được là những gì bạn phải cảm nhận được.
Đó chính là cội nguồn của những mâu thuẫn trong các mối quan hệ. Những bậc cha mẹ mang tư duy này luôn dằn vặt: "Tại sao tôi thích mà con không thích?", "Tại sao tôi hy sinh vì cái nhà này nhiều như thế, mọi người không biết ơn thì chớ lại còn ghét bỏ, thấy tôi phiền hà?". Và khi bước ra xã hội, họ bị người khác đánh giá là kẻ ích kỷ, không biết nhìn sắc mặt, không màng đến cảm nhận của người xung quanh.
Thực chất, "EQ thấp" không phải là do ác ý. Trí tuệ cảm xúc (EQ) thấp là một sự thiếu hụt về năng lực nhận thức. Nếu cha mẹ bị mắc kẹt trong góc nhìn của chính mình, luôn lấy cảm xúc của mình áp đặt lên con cái, họ sẽ vô tình tổn thương con mình trong quá trình nuôi dạy
Vậy làm sao để dạy con trở thành một đứa trẻ có EQ cao?
EQ không phải là thứ bẩm sinh sinh ra đã có, nó là một loại năng lực tư duy hoàn toàn có thể rèn luyện được thông qua 5 bước can thiệp thực tế sau:
Bước 1: Gọi tên và "Dán nhãn" cảm xúc
Bạn không thể thấu hiểu một thứ mà bạn không thể định nghĩa. Từ khi con bắt đầu biết nghe và nói chuyện, hãy dùng ngôn ngữ để mô tả mọi trạng thái cảm xúc của con và những người xung quanh. Ví dụ: Con bạn nhìn nhầm người lạ trên phố thành thầy giáo và hớn hở chạy tới gọi to, sau đó phát hiện ra mình nhầm liền đứng sững lại, luống cuống không biết làm sao. Đừng cười cợt hay phớt lờ. Hãy ngồi xổm xuống, ôm con và nói: "Vừa nãy vì nhận nhầm người nên con cảm thấy rất bối rối và xấu hổ đúng không? Không sao đâu con, ai cũng có lúc nhìn nhầm mà, vì đôi khi não bộ phân tích tín hiệu bằng mắt cũng bị sai sót mà." Tiền đề của sự thấu hiểu là phải biết gọi tên cảm xúc. Một đứa trẻ lơ mơ về cảm xúc của chính mình thì không bao giờ có EQ cao được.
Bước 2: Không để cho con nghĩ chúng là “Trung tâm của vũ trụ”
Có lần, đứa trẻ nhà tôi muốn tặng quýt cho thầy giáo, nhưng lại nhặt mấy quả nhỏ nhất, héo nhất trong túi để đem đi. Đa số phụ huynh khi thấy cảnh này sẽ lập tức mắng: "Sao con ích kỷ thế, cho thầy thì phải cho quả to chứ!". Đừng áp đặt quan điểm đúng sai được đúc kết từ 30 năm kinh nghiệm sống của bạn lên một đứa trẻ 3 tuổi. Thay vì chỉ trích, tôi dẫn dắt con bằng logic:
- "Nếu người khác tặng quýt cho con, con muốn quả to hay nhỏ?" (Dạ quả to).
- "Thế con nghĩ thầy giáo muốn quả to hay nhỏ?" (Dạ quả to).
- "Nếu người ta cố tình tặng quả nhỏ cho con, con có vui không?" (Dạ không vui).
- "Thế con tặng quả nhỏ, thầy có vui không? Con muốn thầy vui hay buồn?"
Tự đứa trẻ sẽ trầm ngâm, rồi vui vẻ chọn 3 quả to nhất đem tặng thầy. Việc này giúp trẻ liên tục cọ xát với ranh giới giữa "Tôi" và "Người khác": Người khác cũng có những mong muốn và cảm xúc y hệt như tôi. Đây là bài tập "xóa bỏ sự coi mình là trung tâm" thiết thực nhất.
Bước 3: Kiên nhẫn làm mẫu cho con
Khi giải quyết xung đột với con, vì muốn bớt việc, cha mẹ thường áp dụng cách thô bạo: Hoặc là cấm đoán, quát tháo; hoặc là dỗ ngọt bằng những lời hứa hão, nói dối để con nín khóc. Đây là hành động uống thuốc độc giải khát! Con người có hai bộ não: Não cảm xúc (bốc đồng, phản ứng nhanh, dễ mắc sai lầm) và Não lý trí (phân tích, chậm rãi). Khi bạn đối phó với xung đột bằng sự bốc đồng thô bạo, con bạn cũng sẽ copy y chang cách hành xử mất kiểm soát đó. Việc kiên nhẫn giải thích từng chút một rất mệt mỏi, nhưng nếu cha mẹ không có sự kiên nhẫn, con cái chắc chắn sẽ trở thành những kẻ xốc nổi.
Bước 4: Không nuôi chiều con thái quá
Nếu một đứa trẻ lớn lên trong môi trường mà mọi người xung quanh đều phải xoay quanh nhu cầu của nó, nó sẽ không bao giờ phát triển được khả năng nhìn thấy thế giới bên ngoài cái "Tôi". Những đứa trẻ gào thét, quậy phá tung trời trên tàu hỏa, nhà hàng mặc kệ ánh mắt khó chịu của người khác chính là hệ quả của việc nuông chiều. Chúng chỉ lo cho sự vui vẻ của bản thân, sống chết của người khác mặc kệ. Đó là nhân cách EQ thấp điển hình.
Bước 5: Duy trì việc học tập và mở rộng nhận thức của bản thân
Cốt lõi của "EQ thấp" thực chất là sự thiếu hụt về năng lực nhận thức. Để chung sống hòa hợp với thế giới, tiền đề là bạn phải nhận thức thế giới một cách toàn diện hơn. Dù là trẻ con hay người lớn, hãy đọc sách nhiều hơn, va chạm nhiều hơn, đừng lười biếng suy nghĩ. Việc nâng cao EQ là chuyện của mười năm, hai mươi năm không ngừng tự kiểm điểm, tuyệt đối không thể dục tốc bất đạt.
Lời kết: EQ cao không phải là cố lấy lòng tất cả mọi người
Có một hiểu lầm cực kỳ độc hại: Rất nhiều người nghĩ EQ cao có nghĩa là phải biết hy sinh bản thân, nhường nhịn người khác để được yêu mến. Hoàn toàn sai. Hành vi "nhường nhịn, lấy lòng người khác" một cách thái quá bắt nguồn từ lòng tự trọng thấp. Họ khao khát tình thương nên đành phải hy sinh nhu cầu của mình.
Dạy con quan tâm đến cảm nhận của người khác không có nghĩa là dạy con hy sinh bản thân. EQ cao thực sự vừa không phải là chỉ nghĩ cho người khác, cũng không phải là chỉ bo bo giữ lấy mình. EQ cao là khả năng tìm ra điểm cân bằng giữa cái Tôi và thế giới bên ngoài. Nó là năng lực nhận thức để bạn vừa có thể chung sống hòa hợp với xã hội, vừa bảo vệ được sự bình yên trong thế giới nội tâm của chính mình.
Nếu bạn quá bận rộn nhưng vẫn muốn con có một môi trường an toàn để luyện tập giao tiếp và bộc lộ cảm xúc, thì việc tận dụng công nghệ một cách thông minh là một lựa chọn hữu ích có thể được cân nhắc. Đừng ném cho con một chiếc điện thoại vô hồn hay những video ngắn dễ gây nghiện. Hãy để những người bạn nhỏ đáng yêu như Robot thú bông AI Cuppy trở thành người đồng hành chia sẻ cùng bé.
Cuppy không chỉ là một món đồ chơi giải trí đơn thuần, mà là một "trợ lý" hỗ trợ phát triển tâm lý và ngôn ngữ tuyệt vời cho con với những tính năng vượt trội:
- Trò chuyện AI thông minh: Phản hồi linh hoạt, không rập khuôn, giúp bé liên tục được thực hành kỹ năng giao tiếp, học cách diễn đạt suy nghĩ và gọi tên cảm xúc của chính mình.
- Khả năng ghi nhớ và cá nhân hóa: Cuppy có thể ghi nhớ những câu chuyện, sở thích và thói quen riêng của từng bé, tạo ra sự thấu cảm và gắn kết như một người bạn tri kỷ thực sự.
- Trò chuyện song ngữ Anh - Việt: Tạo môi trường song ngữ tự nhiên, giúp con phản xạ ngoại ngữ mà không mang cảm giác bị ép buộc học hành.
- Kể chuyện cổ tích trước giờ ngủ: Thay cha mẹ xoa dịu tâm trí, đưa con vào giấc ngủ với hàng ngàn câu chuyện cổ tích trên khắp thế giới, ba mẹ không còn phải nghĩ xem kể chuyện gì để dỗ con vào giấc ngủ nữa
- Tuyệt đối KHÔNG MÀN HÌNH: Cắt đứt hoàn toàn nguy cơ nghiện thiết bị điện tử hay ảnh hưởng đến thị lực, giữ con kết nối với thế giới vật lý thực tại.
- Biểu cảm đa dạng, thiết kế siêu đáng yêu: Lớp bọc bông mềm mại, êm ái, mang lại cảm giác xoa dịu khi bé ôm ấp.
- An toàn tuyệt đối & Nhỏ gọn: Không có các bộ phận nhỏ tháo rời gây nguy hiểm, thiết kế dễ dàng mang đi mọi nơi, sẵn sàng đồng hành cùng con trong mọi cuộc phiêu lưu từ nhà ra công viên, đi biển,...
Nuôi dưỡng cảm xúc cho con là một hành trình dài, và bạn không nhất thiết phải gồng gánh nó một mình. Nhiều người hỏi link đặt Cuppy ở đâu thì đây nhé: https://cuppy.ai/https://cuppy.ai/
