Tất nhiên, ở đây chúng ta đang nói đến trường hợp trẻ trước giờ chưa từng xin nghỉ học, ngoại trừ những lần bị ốm.
Hồi tôi học cấp hai, có một buổi tối, tôi nói với bố mẹ: “Ngày mai con không muốn đi học nữa.”
Đó không phải là một lời đề nghị để bàn bạc, mà giống như một lời thông báo. Thực ra, câu nói ban đầu của tôi còn cứng rắn hơn: “Ngày mai con không đi học đâu.”
Lúc ấy, mẹ tôi đang rửa bát. Chưa kịp lau khô tay, mẹ đã bước đến hỏi: “Có chuyện gì thế con?”
Tôi đáp: “Không có chuyện gì cả. Con chỉ không muốn đi học thôi.”
Mẹ hỏi: “Có phải con bị ai bắt nạt ở trường không?”
Tôi nói: “Không ạ.”
Mẹ lại hỏi: “Có phải bài tập chưa làm xong không?”
Tôi đáp: “Con làm xong rồi.”
Mẹ hỏi tiếp: “Vậy tại sao con lại không muốn đi học?”
Tôi nói: “Con không biết. Con chỉ là không muốn đi thôi.”
Mẹ tôi đứng yên tại chỗ, suy nghĩ một lúc rồi nói: “Vậy để ngày mai chúng ta nói tiếp nhé.”
Mẹ không nói “Không được”, cũng không nói “Được thôi”. Mẹ chỉ bảo: “Ngày mai nói tiếp.”
Lúc đó, tôi nghĩ mẹ đang cố tình trì hoãn. Nhưng bây giờ nghĩ lại, có lẽ mẹ thực sự đang cho chính mình thêm thời gian để suy nghĩ. Bởi trước đó, tôi chưa từng nói những lời như vậy. Thành tích học tập của tôi khá tốt, tôi không gây chuyện, được thầy cô yêu quý và cũng rất ít khi đi học muộn. Đột nhiên nghe tôi nói “Con không muốn đi học”, mẹ thực sự không biết phải phản ứng thế nào.
Bố tôi ngồi bên cạnh, từ đầu đến cuối vẫn nói chuyện bình thường. Sau khi mẹ rời đi, bố bước đến, ngồi bên cạnh tôi một lúc mà không nói gì. Tôi cứ tưởng bố sẽ bắt đầu giảng đạo lý, chẳng hạn như: “Học sinh sao có thể không đi học?”, hay “Nếu không đi học thì sau này con định làm gì?”.
Nhưng bố không nói những điều đó. Bố chỉ ngồi một lúc rồi hỏi: “Dạo này con có mệt quá không?”
Tôi đáp: “Con không biết.”
Bố nói: “Vậy tối nay con đi ngủ sớm một chút. Sáng mai thức dậy rồi chúng ta nói tiếp. Nếu sáng mai con vẫn không muốn đi học thì cả nhà mình sẽ cùng bàn bạc.”
Tôi nói: “Vâng ạ.”
Đêm hôm đó, tôi đã khóc rất lâu. Không phải vì cảm thấy tủi thân, mà bởi chính tôi cũng không biết mình bị làm sao. Tôi chỉ đột nhiên cảm thấy không còn chút sức lực nào. Đi học không còn hứng thú, làm bài tập không còn hứng thú, đứng đầu trong các kỳ thi cũng chẳng thấy vui, được thầy cô khen ngợi cũng chẳng khiến tôi phấn chấn. Tôi không còn động lực với bất cứ điều gì. Nhưng tôi không thể diễn tả cảm giác ấy thành lời.
Đối với một học sinh cấp hai, nếu bạn yêu cầu em nói rằng: “Hình như con hơi trầm cảm”, có lẽ chính em cũng không thể nói ra, thậm chí còn không chắc mình có thực sự đang gặp vấn đề tâm lý hay không. Sáng hôm sau, mẹ đến gọi tôi dậy. Tôi không dậy.
Mẹ chỉ ngồi xuống bên giường, nói: “Bố con đã xin nghỉ học cho con rồi, xin nghỉ nửa ngày.”
Tôi đáp: “Ồ.”
Mẹ hỏi: “Con có muốn nói chuyện với mẹ không?”
Tôi nói: “Con không muốn.”
Mẹ lại hỏi: “Vậy con muốn ăn gì? Mẹ đi mua cho.”
Tôi đáp: “Không cần đâu ạ.”
Mẹ nói: “Vậy mẹ mua sữa đậu nành và bánh, để trên bàn nhé. Khi nào con muốn dậy thì ra ăn.”
Nói xong, mẹ đi ra ngoài. Tôi nằm trên giường suốt cả buổi sáng. Thật ra tôi không hề ngủ, chỉ nằm đó thôi. Trong đầu tôi nghĩ ngợi lung tung, rồi lại có cảm giác như chẳng suy nghĩ điều gì.
Đến trưa, mẹ lại vào phòng hỏi: “Chiều nay con có đi học không?”
Tôi đáp: “Có ạ.”
Mẹ nói: “Vậy dậy ăn cơm nhé.”
Tôi đáp: “Vâng.”
Mọi chuyện chỉ đơn giản như vậy.
Sau này, tôi hỏi mẹ: “Hôm đó tại sao mẹ không mắng con?”
Mẹ nói: “Bởi vì con chưa từng nói những lời như thế. Một khi con đã nói ra, chắc chắn là con đang thực sự rất khó chịu. Những lúc con buồn khổ mà mẹ còn mắng con nữa, chẳng phải mẹ đang làm con tổn thương thêm sao?”
Tôi hỏi: “Nhưng mẹ không sợ sau đó con sẽ thường xuyên nghỉ học à?”
Mẹ đáp: “Bố đã xin nghỉ nửa ngày cho con rồi, và buổi chiều con đã đi học. Nếu con thật sự không muốn đi, chiều hôm đó con cũng sẽ không đi. Không phải con không muốn học, mà là hôm đó con không muốn đến trường. Vậy thì nghỉ một buổi có gì nghiêm trọng đâu.”
Tôi lại hỏi: “Nếu đến ngày thứ hai con vẫn không muốn đi học thì sao?”
Mẹ nói: “Vậy thì chắc chắn con đang thực sự gặp chuyện gì đó. Có vấn đề thì chúng ta giải quyết vấn đề. Nếu xin nghỉ học không giải quyết được thì cũng không sao, nhưng cuối cùng con vẫn đã đi học đấy thôi.”
Tôi nói: “Đúng vậy, con đã đi học.”
Thực ra, bây giờ nhìn lại, điều khiến tôi có thể quay trở lại trường vào ngày hôm ấy không phải vì mẹ “đồng ý”, cũng không phải vì mẹ “không đồng ý”. Mà là vì mẹ đã cho tôi một buổi sáng được phép không cần giải thích bất cứ điều gì.
Mẹ không nói: “Con bắt buộc phải đi học.” Mẹ cũng không nói: “Nếu con không muốn đi thì cứ nghỉ.”
Mẹ chỉ nói: “Con cứ nằm nghỉ một lát đi, nghỉ xong rồi chúng ta nói tiếp.”
Suốt buổi sáng ấy, tôi nằm trên giường. Không ai vào thúc giục, không ai hỏi tôi “Đã nghĩ thông suốt chưa?”, cũng không ai nhìn tôi bằng ánh mắt kiểu như “Mẹ rất hiểu con”.
Ngược lại, chính tôi bắt đầu tự suy nghĩ: “Có phải mình thực sự không muốn đi học không?”
Hình như cũng không phải. Tôi chỉ cảm thấy mệt mỏi. Sau khi nằm nghỉ cả buổi sáng, tôi cảm thấy mình đã không còn mệt đến mức ấy nữa. Vậy thì đi học thôi.
Quay lại câu hỏi: Khi con nói không muốn đi học, cha mẹ có nên đồng ý không?
Câu trả lời của tôi là: Trước tiên, hãy tạm gác chuyện phải đưa ra câu trả lời “đồng ý” hay “không đồng ý”.
Hãy hỏi con một câu: “Có phải con đang mệt quá không?”. Hoặc thậm chí, bạn không cần hỏi gì cả, chỉ cần nói: “Vậy chúng ta nghỉ ngơi một lát nhé. Nghỉ xong rồi mình nói chuyện tiếp.”
Con không đang đàm phán với bạn. Con đang cầu cứu bạn. Một đứa trẻ trước giờ chưa từng xin nghỉ học mà đột nhiên nói không muốn đi, đó không phải là đang thách thức quyền uy của cha mẹ. Có thể con thực sự đã không còn sức để cố gắng nữa.
Bạn không cần lập tức đưa ra một quyết định “đúng đắn”. Điều con cần là biết rằng: Nói ra cảm xúc của mình là điều an toàn. Con sẽ không bị mắng, không bị ép phải giải thích, cũng không bị yêu cầu “Con phải đưa ra cho mẹ một lý do”.
Hãy để con được nghỉ ngơi một lúc. Khi đã nghỉ ngơi đủ, rất có thể con sẽ tự mình muốn quay lại trường. Nếu con thực sự vẫn không muốn đi, điều đó có nghĩa là vấn đề nghiêm trọng hơn chuyện chỉ cần nghỉ ngơi một lát. Lúc ấy, cha mẹ tìm hiểu và giải quyết vấn đề cũng chưa muộn.
Nhưng rất có thể, con chỉ đang mệt. Một học sinh cấp hai mỗi ngày phải thức dậy từ hơn 6 giờ sáng, tối làm bài tập đến hơn 10 giờ, cuối tuần còn phải học thêm. Bạn nghĩ con có nên cảm thấy mệt mỏi không?
Có thể ngay cả hai chữ “con mệt”, con cũng không dám nói ra, bởi con sợ bạn sẽ đáp lại:
“Ai mà chẳng mệt?”
Hôm đó, mẹ đã giúp tôi hiểu rằng: Mệt thì có thể nói là mệt. Nói ra sẽ không bị xem là yếu đuối, không bị mắng và cũng không có gì đáng xấu hổ.
Chiều hôm ấy, tôi đã đến trường. Không ai biết rằng buổi sáng tôi đã nghỉ học. Các bạn cùng lớp tưởng tôi bị cảm, tôi cũng thuận miệng đáp: “Ừ, mình bị cảm.”
Mọi thứ vẫn diễn ra bình thường. Nhưng trong lòng tôi biết, có một điều đã khác. Từ đó về sau, mỗi khi có điều gì khó chịu mà không thể nói thành lời, tôi biết mình có thể tâm sự với mẹ.
Bởi mẹ đã chứng minh rằng: Mẹ có thể đón nhận những cảm xúc khó nói của tôi.
Khi mẹ đã đón nhận được những cảm xúc ấy, tôi mới có thể tự mình đứng dậy và bước tiếp.
