Nhiều phụ huynh thường truyền tai nhau bí kíp: "Nó không ăn thì cứ cho nhịn đói vài bữa là sợ, tự khắc phải ăn!". Biện pháp này thoạt nhìn có vẻ hiệu quả tức thì, nhưng ẩn sau sự "ngoan ngoãn" gượng ép đó là một cái giá rất đắt về mặt tâm lý và sự sai lệch trong hành vi ăn uống của trẻ.
Khi bạn áp dụng chiêu "không ăn thì nhịn", đứa trẻ cuối cùng cũng sẽ ngồi vào bàn, cố gắng nhét những thứ mình không thích và vét sạch bát cơm. Nhưng động lực thực sự của chúng không phải là cơn đói, mà là sự hoảng sợ.
Trong suy nghĩ non nớt của trẻ lúc bấy giờ, thông điệp duy nhất chúng nhận được là: "Bố mẹ không hề quan tâm mình có đói hay không. Nếu mình không làm theo ý bố mẹ, mình sẽ bị bỏ rơi, bị phớt lờ." Trẻ ăn vì sợ bị bỏ đói, sợ mất đi tình yêu thương, và để đổi lấy lời khen "con ngoan" từ mẹ. Lâu dần, điều này hình thành một vết hằn tâm lý sâu sắc: Tình yêu của bố mẹ là có điều kiện, và bữa ăn trở thành một nhiệm vụ để xoa dịu người lớn chứ không còn là nhu cầu tự nhiên của cơ thể.
Trạng thái đúng đắn nhất của việc ăn uống phải là: Tôi ăn, bởi vì tôi muốn ăn. Chứ không phải: Tôi ăn, bởi vì tôi sợ hãi.
Tại sao trẻ lại không chịu ăn?
Thay vì dùng cái đói để trừng phạt, cha mẹ cần hiểu gốc rễ vấn đề: Sự phản kháng của trẻ trên bàn ăn đa phần xuất phát từ Vấn đề về hành vi ăn uống (ước tính có khoảng 25% đến 45% trẻ phát triển bình thường mắc phải). Những hành vi này thường là hệ quả trực tiếp từ các sai lầm trong cách nuôi dưỡng của người lớn:
- Ép ăn bất chấp nhu cầu: Trẻ con có bản năng sinh tồn rất tốt, chúng biết khi nào mình no và khi nào mình đói. Việc người lớn liên tục đút, nhồi nhét khi trẻ không có nhu cầu sẽ phá hỏng hoàn toàn khả năng tự cảm nhận và điều chỉnh tín hiệu no/đói từ bên trong cơ thể trẻ.
- Không cho con tự ăn vì sợ “bẩn”: Trẻ học cách ăn thông qua việc bốc, nắm, vứt và bôi bẩn. Vì sợ dọn dẹp vất vả, nhiều cha mẹ tước đi chiếc thìa và tự đút cho nhanh. Trẻ không được tự mình khám phá thức ăn nên dần mất đi hứng thú.
- Thỏa hiệp với màn hình điện thoại và chạy theo con đút từng thìa: Để đổi lấy vài miếng cơm, nhiều gia đình bưng bát chạy theo con khắp xóm, hoặc dỗ dành bằng cách bật tivi, điện thoại. Bữa ăn biến thành một cuộc giao dịch, và trẻ nhai nuốt trong vô thức.
Hậu quả của những hành vi này không chỉ dừng lại ở việc chậm phát triển thể chất hay suy giảm miễn dịch, mà kéo dài lâu ngày, nó còn ảnh hưởng tiêu cực đến sức khỏe tâm lý khi ăn của bé
Để bé làm chủ bữa ăn của mình
Nếu ép uổng và bỏ đói đều mang lại hệ lụy, thì giải pháp cốt lõi chính là trao trả lại sự tự chủ cho trẻ và thiết lập ranh giới bàn ăn rõ ràng. Ngay từ giai đoạn ăn dặm (6 tháng tuổi), trẻ đã có thể làm quen với thức ăn và tự đưa vào miệng. Đến 12-15 tháng, trẻ hoàn toàn có năng lực tự xúc ăn. Việc thi thoảng đồ ăn bay vương vãi ra ngoài ở giai đoạn này là quá trình tất yếu để trẻ thuần thục kỹ năng.
Để thiết lập lại trật tự bàn ăn mà không cần đến bạo lực tinh thần, cha mẹ cần kiên định áp dụng Kỷ luật "3 Định":
- Định thời gian: Cố định giờ giấc cho 3 bữa chính (và các bữa phụ nếu có). Quan trọng nhất, mỗi bữa ăn chỉ kéo dài tối đa 20 - 30 phút. Hết giờ là dọn bát. Tuyệt đối không cho trẻ ăn lặt vặt, ăn vặt cho đến tận cữ ăn tiếp theo để cơ thể trẻ thực sự có cơ hội "được đói".
- Định lượng: Bày phần ăn của trẻ ra khay hoặc bát riêng, chú ý phối hợp đa dạng thực phẩm. Mẹo nhỏ là hãy lén trộn một chút thức ăn trẻ không thích vào cùng, kiên trì lặp lại để trẻ quen dần. Nếu trẻ không ăn hết thức ăn trong đĩa, hãy tôn trọng nhu cầu của con và không ép buộc.
- Định địa điểm: Ăn là phải ngồi vào ghế ăn dặm hoặc vị trí an toàn cố định. Không tivi, không ipad, không chạy lăng xăng. Cứ rời khỏi ghế đồng nghĩa với việc bữa ăn kết thúc.
Chìa khóa quan trọng nhất để trị dứt điểm chứng biếng ăn ở trẻ rất đơn giản: Bày đồ ăn ra, để trẻ tự ăn, và người lớn hãy ngừng can thiệp thái quá vào bát cơm của con. Khi được tôn trọng và làm chủ bữa ăn của chính mình, bản năng ăn uống tự nhiên của trẻ sẽ tự động quay trở lại.
