Vài hôm trước, tôi đưa con trai đi ăn cùng một người anh khóa trên. Ngồi ăn một lúc, anh ấy tỏ ra rất ngạc nhiên khi thấy con tôi không hề hứng thú hay ăn vạ đòi chơi điện thoại. Anh bảo: "Bây giờ tìm được người trông con mà không ném cho nó cái điện thoại hiếm lắm đấy, đưa điện thoại cho xong chuyện là cách dễ nhất để tụi nhỏ ngồi im mà". Tôi thì không khuyến khích cách làm này. Nhàn trước mắt thật đấy, nhưng sẽ kéo theo cả mớ rắc rối về sau.
Vậy làm sao để rèn cho đứa nhỏ hiểu rằng chơi điện thoại nhiều là không tốt? Từ khi con còn nhỏ, tôi đã luôn nói với con một đạo lý: Làm việc cũng giống như ăn cơm vậy. Con phải nghiêm túc ăn bữa chính trước, sau đó mới có thể thoải mái ăn những món ăn vặt mình thích. Bữa chính giúp cơ thể khỏe mạnh, còn đồ ăn vặt giúp vui miệng nên mẹ không cấm. Tuy nhiên, nếu không ăn bữa chính đàng hoàng thì tuyệt đối không được đụng đến đồ ăn vặt. Bởi vì không ăn bữa chính con sẽ c.hết đói, nhưng không ăn vặt thì chẳng sao cả.
Tôi thích dạy con hiểu gốc rễ vấn đề hơn là cấm đoán. Ví dụ như chuyện ăn kẹo, con thích đồ ngọt, tôi không cấm nhưng giải thích cho con hiểu rằng kẹo không tốt cho sức khỏe, nên mỗi ngày chỉ được giới hạn đúng một viên. Nếu muốn ăn thêm? Được thôi, con phải tập thể dục để tiêu hao lượng đường đó đi. Tôi còn mua sách về cơ thể người cho con đọc, để con tự hiểu tại sao ăn nhiều trái cây thì được, mà ăn nhiều kẹo thì không.
Chính vì hiểu và đồng tình với nguyên tắc này, nên có lần được bạn thân cho sô-cô-la, con tôi đã kiên quyết từ chối: "Tớ không lấy đâu, cậu mà cho tớ cái này là tối nay tớ không được ăn kẹo nữa".
Chuyện học và giải trí của con, tôi cũng áp dụng y xì nguyên tắc đó. Tôi bảo con hãy hoàn thành xong những việc cần học trong ngày trước (đây là bữa chính), thời gian sau đó con có thể xem iPad, xem hoạt hình hay chơi game thoải mái (đây là đồ ăn vặt). Nếu muốn chơi nhiều hơn, con chỉ cần tự giác hoàn thành việc học sớm hơn. Nhờ đó, con tôi tự hình thành một thói quen rất buồn cười nhưng hiệu quả: Luôn tranh thủ làm bài tập cho xong thật nhanh, rồi vui vẻ đi rửa tay, lôi đồ ăn vặt ra ngồi chễm chệ vừa ăn vừa xem hoạt hình. Đó mới thực sự là thời gian giải trí thoải mái và chất lượng của con.
Thực ra, làm cha mẹ, tôi không thích dùng biện pháp cưỡng ép hay quản chế con cái, vì ép uổng kiểu gì cũng sinh ra tâm lý chống đối. Vấn đề cốt lõi không nằm ở cái điện thoại, trò chơi hay bộ phim hoạt hình. Ý thức tự kiểm soát mới là then chốt. Nếu một đứa trẻ không có khả năng tự kiểm soát, không biết phải làm xong việc quan trọng trước rồi mới chơi, thì dù bạn có giấu nhẹm cái điện thoại đi, nó cũng sẽ lôi truyện tranh ra đọc hoặc ngồi thẫn thờ nhìn lên trần nhà. Bạn càng ép học, trẻ càng chán ghét việc học.
Tôi luôn nói với con: "Mình làm chủ trò chơi, chứ đừng để trò chơi làm chủ mình." Làm chủ nghĩa là mình biết mình đang chơi game để giải trí. Dù ván này sắp qua ải rồi, nhưng đến giờ nghỉ, mình muốn dừng là dừng được ngay, vì ngày mai game vẫn ở đó. Còn nếu không thể dứt ra được, thì con chỉ là một con rối, một kẻ nô lệ bị cái điện thoại điều khiển mà thôi.
Vậy câu hỏi đặt ra là: Nếu không cấm đoán cực đoan, cũng không ném điện thoại cho con chơi, thì lúc rảnh rỗi mình cho con làm cái gì để con bớt dán mắt vào màn hình? Thay vì giật điện thoại của con, tôi chọn cách dùng những trải nghiệm thực tế thú vị để lấp đầy thời gian rảnh rỗi. Dưới đây là những việc nhà tôi thường làm cùng nhau:
1. Biến việc học thành trò chơi vượt ải
Tôi chia nhỏ các bài tập hoặc nhiệm vụ trong nhà giống như các cửa ải trong game. Làm xong sẽ được tích sao đổi quà. Có phần thưởng rõ ràng và chắc chắn sẽ khiến con có hứng thú làm việc thực tế hơn.
2. Đọc sách và xem phim tài liệu cùng nhau
Gia đình tôi có một khung giờ cố định cả nhà cùng đặt điện thoại xuống để đọc sách. Cuối tuần thì tôi hay mở các bộ phim tài liệu về chủ đề con thích (vũ trụ, động vật, lịch sử...) để hai mẹ con cùng xem. Việc này rèn cho con sự tập trung rất tốt.
3. Khám phá thành phố và đi siêu thị
Thay vì đi trung tâm thương mại, cuối tuần tôi hay dẫn con đi thám hiểm. Hai mẹ con rủ nhau đi tìm các giếng nước cổ, hoặc khám phá những di tích lịch sử ít người biết trong thành phố. Lúc đi siêu thị, tôi biến nó thành một buổi học thực tế: Dạy con cách đọc bảng thành phần dinh dưỡng trên vỏ bao bì, đặc biệt chú ý đến lượng đường và lượng natri để tự con biết món nào độc hại.
4. Bày trò làm thí nghiệm và chế tạo đồ vật
Bọn trẻ con cực kỳ thích tự tay làm ra một cái gì đó. Tôi hay bày ra đủ thứ trò ở nhà:
- Dùng đũa và đồng xu để cho con thấy "sức căng bề mặt của nước", hoặc trộn bột sắt với dầu ăn để quan sát đường sức từ.
- Mua một chiếc kính hiển vi mini để con soi vạn vật xung quanh, từ cái lá cây đến sự tan chảy của bông tuyết.
- Tận dụng hộp giấy, búp bê, lưới sắt để tự chế tạo một "Trò chơi đối kháng sức mạnh từ tính".
- Lắp ráp mô hình chuông điện, tạo hình con vịt từ hộp carton cũ, hoặc tự làm một chiếc diều thật lớn mang ra công viên thả.
5. Cùng nhau vào bếp
Tôi cho con tham gia nấu ăn như một trò chơi đất nặn: Cùng nhau nấu ăn, nặn bánh trôi, nướng khoai lang, hoặc ép nước rau củ rực rỡ để tự làm những sợi mì thú vị.
6. Dùng máy tính để làm việc "ngầu"
Tôi không cấm con dùng máy tính, nhưng thay vì chơi game, tôi dạy con dùng nó để thiết kế thẻ nhân viên NASA, làm "Đồ phổ vũ khí lạnh", hoặc tập lập bảng Excel để tính toán bài toán kinh điển "gấp tờ giấy bao nhiêu lần thì chạm tới mặt trăng".
Nói chung, điều chúng ta cần dạy cho con không phải là "làm sao để không chơi điện thoại", mà là dạy con cách cân bằng giữa cuộc sống, học tập và giải trí. Khi thế giới ngoài đời thực của con đủ bận rộn và thú vị, tự khắc cái màn hình điện thoại sẽ không còn là thứ duy nhất hấp dẫn chúng nữa.
