Nếu tôi không ép con học, không đăng ký cho con đủ loại lớp học thêm, không ngày đêm đốc thúc con vươn lên xuất sắc, thì kết quả sẽ ra sao? Con tôi có bị tụt lùi không?
Câu trả lời thực tế phũ phàng có thể khiến bạn thở phào nhẹ nhõm: Chẳng sao cả. Bởi vì 90% những gia đình đang điên cuồng "ép con" ngoài kia, kiểu gì cũng sẽ đứt gánh giữa đường khi đứa trẻ lên cấp hai.
Giáo dục là một cuộc chạy marathon, nhưng hầu hết các bậc cha mẹ lại đang ép con mình chạy nước rút ngay từ vạch xuất phát. Hãy cùng bóc tách lớp vỏ bọc sặc sỡ của phong trào "nhồi nhét con học” để xem sự thật bên trong là gì.
1. Kiểu phụ huynh nào là người ép con học nhiều nhất?
Bạn cứ để ý mà xem, trong đội quân điên cuồng nhồi nhét con cái, những người to tiếng nhất, tạo ra sức ép nghẹt thở nhất thường có chung một chân dung: Các bà mẹ không có một sự nghiệp rõ ràng, trình độ học vấn thường ở mức trung bình (trung cấp, cao đẳng), nhưng lại mang trong mình sự hiếu thắng ngùn ngụt.
Họ không có khả năng tự mình mở đường cho thế hệ sau, nên họ đặt toàn bộ ảo tưởng "hóa rồng" lên vai đứa trẻ. Họ thích đi dò hỏi thông tin khắp nơi, mang một đống lo âu về nhà, và bắt đầu tất bật đưa rước con đi học lớp này lớp kia. Họ không rành về phương pháp sư phạm, chỉ cần "nghe người ta bảo tốt" là hùa theo, từ toán, tiếng Anh đến cả những lớp văn hóa truyền thống vô thưởng vô phạt.
Đây chính là mỏ vàng của các trung tâm học thêm. Ngành giáo dục tiểu học hái ra tiền nhiều nhất, đơn giản vì lúc này cha mẹ còn... dễ lừa, và đứa trẻ thì chưa đủ sức phản kháng. Những người ép con tàn nhẫn nhất thường là những người ngày xưa học không giỏi, chưa từng trải qua áp lực học tập tột độ. Họ ôm một ảo tưởng ngây thơ: "Giá như ngày xưa mình bị ép học, chắc giờ mình đã thành công rồi." Và thế là họ dùng đứa con để bù đắp cho sự dang dở của chính mình.
2. Cấp hai sẽ là sự kết thúc của phương pháp nhồi nhét
Tại sao mọi sự ép uổng đều sụp đổ ở cấp hai?
Thứ nhất, quỹ thời gian đã cạn. Lên cấp hai, tiến độ học tập và khối lượng kiến thức tăng vọt. Đứa trẻ không còn thời gian rảnh rỗi để phụ huynh nhét thêm bất kỳ thứ gì vào thời gian biểu nữa.
Thứ hai, giới hạn năng lực của cha mẹ đã chạm trần. Khi bài vở vượt quá khả năng kèm cặp của mẹ, thứ duy nhất mẹ có thể làm là nấu cơm, giặt giũ và... tỏa ra sự lo âu. Cha mẹ hoàn toàn mất đi khả năng can thiệp vào chuyên môn học tập của con.
Thứ ba, và quan trọng nhất: Sự định hình của động lực tự thân.
Đến độ tuổi này, thói quen và hành vi của đứa trẻ đã đóng khuôn. Lúc này, mâu thuẫn chính không còn là việc cha mẹ có đưa đi học thêm hay không, mà là đứa trẻ có tự muốn học hay không. Nhưng trớ trêu thay, với tố chất, cách làm gương và sự o ép tột độ từ những bà mẹ hay lo âu, đứa trẻ đã bị triệt tiêu hoàn toàn khả năng tự thúc đẩy, tự kỷ luật và tự cường.
Ép quá đứt dây. Một người từng chia sẻ, vì bị bố điên cuồng ép học từ nhỏ, nên ngay khi tốt nghiệp và có việc làm, cô lập tức "nằm thẳng", kiên quyết không học thêm bất cứ chứng chỉ nào nữa trong khi đồng nghiệp đều đang phấn đấu. Khi lò xo bị nén quá mức, lúc buông tay, nó không bật lên mà nó gãy.
3. Sự thật về thứ hạng trong lớp
Nhiều phụ huynh phản biện rằng: "Không ép không được! Lên cấp hai, top 100 đứa xuất sắc là do chúng tự kỷ luật, top 100 đứa cuối là những đứa buông xuôi, nhưng đám trẻ ở giữa thì cạnh tranh khốc liệt. Chênh 1 điểm là rơi hàng chục hạng. Không ép, chúng nó tụt dốc ngay."
Đúng, khúc giữa là một “chiến trường”. Nhưng sự thật là gì? Những đứa trẻ ở khúc giữa phải dựa vào sự ép buộc của cha mẹ để duy trì thứ hạng, bản chất giống như một bệnh nhân đang sống bằng máy thở. Chỉ cần cha mẹ lơi lỏng một chút, rút ống thở ra, chúng lập tức tụt dốc không phanh. Một sự xuất sắc phải duy trì bằng ngoại lực cưỡng ép liên tục là một sự xuất sắc giả tạo và không có tính bền vững. Nó vắt kiệt cả cha mẹ lẫn con cái cho đến khi một trong hai bên gục ngã.
Sau cấp hai, những đứa trẻ thực sự trụ lại được ở đỉnh cao chỉ có hai loại: Một là những "đứa trẻ trúng xổ số gen", trời sinh đã thông minh xuất chúng, cha mẹ chỉ cần làm tốt khâu hậu cần; hai là con của những phụ huynh có nguồn lực lớn, tố chất cao – những người từ nhỏ không nhồi nhét kiến thức, mà nhồi nhét "động lực tự thân" cho con.
4. Đâu là lối thoát thực sự?
Bản chất của việc "ép con học" mù quáng là sự lười biếng về mặt tư duy của cha mẹ. Thay vì ép một con cá phải leo cây, giáo dục thực sự là thu thập thông tin, quan sát tố chất của con và chọn cho con một con đường phù hợp nhất.
Giống như ví dụ về một học sinh cấp hai, cấp ba học văn hóa rất kém, nhưng được cha mẹ định hướng thi năng khiếu mỹ thuật. Nhờ điểm chuẩn thấp, cô đỗ đại học, ra trường thi đỗ giáo viên tiểu học, rồi kết hôn với một giáo sư đại học và có một cuộc sống viên mãn. Đó mới là khả năng định hướng đỉnh cao.
Học tập là con đường tiện lợi nhất, nhưng tuyệt đối không phải là con đường duy nhất. Tiểu học không có gì đáng để ép con học. Thay vì nhồi nhét, hãy dẫn con đi xem thế giới này rộng lớn ra sao, các ngành nghề vận hành như thế nào, để con mang trong mình sự tò mò và kỳ vọng vào thế giới.
Khi một đứa trẻ tìm thấy ý nghĩa thực sự của việc mình muốn trở thành ai, hạt mầm đó sẽ tự động chuyển hóa thành động lực tiến bước. Còn nếu bạn vẫn cứ bấu víu vào việc quát tháo, ép buộc và ném tiền vào các trung tâm học thêm, thì hãy chuẩn bị sẵn tâm lý: Bạn không đang nuôi dưỡng một thiên tài, bạn chỉ đang nuôi béo các trung tâm giáo dục và vắt kiệt tuổi thơ của chính đứa con mình mà thôi.
Biết được điều này rồi, bạn đã thấy bớt áp lực đi chút nào chưa?
