Đứng trên lập trường của một giáo viên, nếu phụ huynh nhất quyết muốn cho con một chút giáo dục tiền tiểu học, tôi cho rằng điều duy nhất thực sự quan trọng là: niềm đam mê với kiến thức và tình yêu học tập.
Gần đây tôi nhận được cuộc gọi từ một phụ huynh. Phụ huynh này mong tôi ưu ái con cô ấy một chút, sửa đổi nội dung bài tập dịp lễ của học sinh đó, vì bản thân cô ấy đang đích thân kèm con học lại từ đầu vài cuốn sách giáo khoa bắt buộc môn toán và vật lý để củng cố nền tảng: học sinh này suốt năm lớp 10 cơ bản không hiểu gì, trong thời gian dài luôn xếp đội sổ trong lớp.
Phụ huynh rất nhiệt tình, rất lo lắng. Tôi đứng cố gắng bình tĩnh nghe cô ấy nói, khoảng hơn nửa tiếng sau cuối cùng tôi cũng hạ quyết tâm ngắt lời: "Chị có từng nghĩ tới, ngày nào chị cũng vô cùng vất vả kèm con gái học thêm sau giờ học và trong kỳ nghỉ, rốt cuộc con bé tiếp thu được bao nhiêu?"
Phụ huynh nói: "Tôi biết đầu óc con bé hơi chậm chạp, nên chỉ giảng một lần nó sẽ không hiểu được bao nhiêu, vì vậy tôi phải giảng nhiều lần..."
Tôi nói: "Ý tôi là, chị cảm thấy con bé có sẵn lòng nghe chị giảng bài không? Bài tập chị giao con bé có làm đúng theo yêu cầu của chị không?"
Phụ huynh nói: "Nó đã hứa với tôi, và quả thật cũng ngoan ngoãn ngồi đó nghe giảng."
Tôi nói: "Việc con bé ngồi ở đó, chỉ là để chị an tâm mà thôi. Tám chín phần là con bé không nghe lọt chữ nào cả. Thành tích của con bé không tốt, không chỉ vì con bé học không hiểu, mà còn vì sâu thẳm trong lòng con bé thực ra không muốn học."
Phụ huynh rất khó chấp nhận cách nói này của tôi. Cô ấy cảm thấy thái độ học tập của đứa trẻ không có vấn đề gì, kiến thức nghe không hiểu chỉ cần giảng nhiều lần, nhất định có thể vượt qua.
Ở tiểu học và trung học cơ sở, cô ấy đều giúp con vượt qua bằng cách này. Lúc đó thành tích của đứa trẻ vẫn khá tốt, lên đến trung học phổ thông, vì trường giao quá nhiều bài tập, cô ấy không thể giúp con như những cấp trước nên con mới sa sút. Tôi nói với cô ấy, rất nhiều lúc trong lớp con cô ấy thường hay ngẩn người, có khi cầm bút, nhưng lại không lật đến đúng trang giáo viên đang giảng. Bài tập thoạt nhìn thì làm xong rồi, nhưng rất nhiều lúc là chép của bạn. Vấn đề con cô ấy cần giải quyết đầu tiên là tâm lý và thói quen học tập, chứ không phải là vấn đề một điểm kiến thức giảng mấy lần.
Nhưng, dù những lời này không làm cô ấy lung lay, tôi vẫn không nói ra rằng: "Chị biết không? Lần duy nhất con chị thi được điểm khá một chút, điểm số đó thực ra là do gian lận mà có."
Nói như vậy quá tàn nhẫn. Không phải tôi sợ làm tổn thương cô ấy, mà là tôi không muốn làm tổn thương một mối quan hệ mẹ con.
Nếu một phụ huynh, từ nhỏ đã cảm thấy phương pháp giáo dục của mình là vô cùng đúng đắn, thích can thiệp quá sâu và cứng ngắc vào quá trình học tập của con. Vậy thì, sự cảnh giác và thức tỉnh kịp thời thực sự rất quan trọng, nếu không chị có xác suất cao sẽ phải đối mặt với việc: Trẻ chán học. Trẻ phụ thuộc nhiều. Trẻ không thể chịu đựng được thất bại.
Bởi vì đã dạy quá nhiều đứa trẻ như vậy, và đồng thời tôi cũng là mẹ của một em bé, nên tôi thường xuyên suy nghĩ: Làm thế nào để tránh được tất cả những điều này?
Tôi từng nghĩ trước tuổi đi học sẽ không dạy con bất cứ điều gì, cứ để con giữ thiện cảm và sự nhiệt huyết với thế giới này trước đã.
Nhưng em bé sẽ chủ động hứng thú với kiến thức. Bé đã nhận biết được khá nhiều chữ, thỉnh thoảng đi trên phố bé sẽ buột miệng đọc tên một cửa hàng nào đó.
Bé sẽ chủ động hỏi: "Chữ này là gì? Chữ này là gì?"
Bé còn hỏi: "Chữ này tiếng Anh nói thế nào?"
Sau đó cầm bút vẽ bậy vẽ bạ, viết nguệch ngoạc vài chữ có nét đơn giản.
Thực ra tôi chắc chắn không phải tuýp người ép con học khốc liệt, tôi cũng không tán thành việc trẻ cầm bút quá sớm. Nhưng tôi có nên dựa theo nguyên tắc nuôi dạy khoa học, vì sự phát triển của đôi tay, mà tước đi niềm vui cầm bút của con lúc này? Cả hứng thú viết chữ nữa?
Tôi không làm vậy, tôi chỉ cố gắng hết sức chọn những cây bút mà bàn tay nhỏ bé của con có thể cầm được, để con chơi vui hơn.
Hơn nữa, tôi đã từ bỏ kế hoạch ban đầu là không dạy gì cả. Tôi bắt đầu dạy cho con một số chữ và tiếng Anh gắn liền mật thiết với cuộc sống của con.
Nhất định phải là những thứ con đã gặp trong cuộc sống vài ngày gần đây, để lại ấn tượng sâu sắc cho con.
Nói cách khác, tôi không mượn bất kỳ cuốn truyện tranh nào cả.
Con bé hiện rõ sự yêu ghét đối với việc học kiến thức.
Tôi không can thiệp sâu và cứng ngắc vào việc học của con, việc dạy học như vậy rất gian khổ, rất khô khan, thực hiện trong môi trường học đường sẽ tốt hơn, vì sẽ có nhiều bạn bè cùng trang lứa khích lệ lẫn nhau, giúp đỡ lẫn nhau.
Về giáo dục học đường hiện nay, vấn đề lớn nhất vẫn là quá trừu tượng, ở những thành phố có áp lực thi đại học lớn lại càng như vậy. Bởi vì có quá nhiều tiến độ giảng dạy cần phải chạy đua.
Cho nên điều tôi thực sự cần làm, chính là trong giáo dục gia đình, tích lũy cho con nhiều bối cảnh cụ thể và những cảm nhận tinh tế hơn. Dù là về lĩnh vực nhân văn hay khoa học tự nhiên.
Nếu ở giai đoạn này, một khoảnh khắc vô tình gặp phải trong cuộc sống lại khiến con có hứng thú tìm hiểu sâu, vậy thì tôi sẽ ủng hộ con, dẫn dắt con.
Niềm vui say sưa nghiên cứu đó, bao nhiêu điểm tuyệt đối trong kỳ thi cũng không đánh đổi được.
Nhưng trước đó tôi lại nói, cố gắng không can thiệp có hệ thống vào việc học của trẻ, vậy phải làm sao?
Về cơ bản sau một học kỳ, bạn sẽ phát hiện ra, những học sinh đứng đầu nhiều lúc không phải là người học thêm nhiều nhất hay học vượt xa nhất. Mà là những học sinh thực sự hứng thú với những môn học này.
Tôi thường nói với các em học sinh rằng, nếu một người thực sự muốn trở thành số ít những người học giỏi nhất, thì nhất định phải có niềm đam mê, chứ không thể chỉ cảm thấy mình đang chăm chỉ vâng lời hoàn thành nhiệm vụ học tập.
Đương nhiên tôi tin rằng có rất nhiều phụ huynh ép con học xuất sắc, đã đào tạo ra những đứa trẻ rất tuyệt vời (thực tế tôi quen biết không ít những người bạn như vậy).
Nhưng phần lớn các phụ huynh không có đủ nền tảng kiến thức và sự chuẩn bị tâm lý tương ứng, cũng chẳng có kênh thông tin nào. Cái gọi là cho con học trước, đã tạo ra sự yên tâm ảo ở cấp tiểu học và trung học cơ sở, đến khi lên cấp 3 thậm chí trẻ không thể chấp nhận được trình độ năng lực học tập vốn có của chính mình.
Thực ra, những người bạn đã kiên trì đồng hành bồi dưỡng con suốt chặng đường qua, nên tin rằng bản thân dù có thay đổi chiến lược bồi dưỡng (chú trọng khám phá, chú trọng đam mê, chú trọng bối cảnh, chú trọng sự phát sinh thực tế, lấy vấn đề thực tế làm trung tâm để học tập, đọc hiểu, suy nghĩ, giao tiếp, mở rộng), con trẻ cũng nhất định có thể trở thành một học sinh xuất sắc, hơn nữa không chỉ giới hạn ở tiểu học hay cấp 2, mà có thể tiến xa hơn nữa.
Giáo dục gia đình, không phải là cạnh tranh với giáo dục nhà trường xem bên nào nhồi nhét giải đề, khổ luyện khắc nghiệt hơn; mà là giúp trẻ phong phú thêm nhiều khả năng học tập hơn. Để trẻ biết rằng, học tập là một việc mênh mông như biển rộng trời cao. Đừng vì nhất thời nghe không hiểu mà váng vất đầu óc tự bạo tự bỏ, bởi vì kiến thức thực sự ngoài việc "nghe được", thì còn có thể tự mình "học được".
Cuối cùng: Thay đổi quan niệm giáo dục, cho dù là ở cấp 3 cũng vẫn mang lại hiệu quả; con mới hơn 4 tuổi, đương nhiên là vẫn còn kịp.
Cố lên.
